Ludzie, którzy nas kształtują

Anar opowiadał o autorytetach, których znaczenie dojrzewa razem z człowiekiem. W młodości szczególnie inspirował go Ali ibn Abi Talib jako wzór odwagi. Nie chodziło jedynie o gotowość do zmierzenia się z fizycznym niebezpieczeństwem. Odwaga miała również wymiar moralny: obronę prawdy mimo nacisków i krytyki. Jej duchowym wymiarem było zaś zaufanie Bogu oraz wytrwałość w obliczu przeciwności. To, co widoczne dla innych, spotykało się z wewnętrzną pracą nad sobą.

Wraz z rosnącą odpowiedzialnością zawodową i społeczną coraz ważniejsza stawała się dla niego sprawiedliwość, której przykładem był Umar ibn al-Khattab. Z czasem szczególnie bliska stała mu się postać Abu Bakra as-Siddiqa i związana z nią wierność. Prawdomówność, dotrzymywanie obietnic, lojalność wobec zasad oraz wierność Bogu i rodzinie zaczął postrzegać jako fundament odpowiedzialnego życia. Były to zobowiązania obecne w zwyczajnych, codziennych wyborach.

W tej opowieści znalazło się też miejsce na różnorodność religijną i kulturową. Anar widział w niej wspólne bogactwo, które można odkrywać dzięki ciekawości drugiego człowieka. Dialog wymaga wzajemności: przestrzeni zarówno do mówienia, jak i do słuchania. Spotkanie z kimś innym pozwala zadać nowe pytania także własnej tradycji.

Kaja poświęciła swoją opowieść Agacie Rakowieckiej. O żydowskim pochodzeniu rodziny dowiedziała się jako dziecko. Potrzebowała jednak doświadczeń, które pozwoliłyby jej odkryć, co ta wiadomość znaczy w codziennym życiu. Zachęta Agaty do udziału w żydowskich koloniach w Polsce otworzyła przed nią taką możliwość. Przyjaźnie, nauka, kultura i praktyki religijne tworzyły przestrzeń, w której mogła poczuć przynależność. Tożsamość nabierała znaczenia w relacjach z konkretnymi ludźmi.

Z jednego zaproszenia wyrosło wieloletnie zaangażowanie w żydowską edukację nieformalną. Kaja przechodziła kolejne role: uczestniczki, opiekunki, dyrektorki kolonii i edukatorki. Dziś widzi, jak młodsi ludzie, którymi kiedyś się opiekowała, sami zostają opiekunami. Otrzymane wsparcie może więc wracać do wspólnoty w kolejnych pokoleniach. Doświadczenie mentorki staje się punktem wyjścia do tworzenia własnego sposobu pracy z innymi i do podejmowania nowej odpowiedzialności.

Jej historia pokazała także różnorodność społeczności żydowskiej oraz znaczenie kobiet w jej prowadzeniu. Tożsamość nie zawsze mieści się w prostych kategoriach. Przywołując słowa Agaty o byciu zbyt polską w Izraelu i zbyt żydowską w Polsce, Kaja zostawiła słuchaczy z pytaniem o przynależność, która może mieć więcej niż jeden wymiar. Była to wypowiedź Agaty, przytoczona przez Kaję, a nie jej własna deklaracja.

Irmina opowiedziała o siedmiu trapistach z Tibhirine w Algierii, którzy zostali zabici podczas wojny domowej w 1996 roku. Ich historię poznała w okresie żałoby po śmierci taty. Przykład mnichów pomagał jej myśleć o przyjęciu rzeczywistości, wewnętrznej wolności i wierze wyrażanej przez współczucie. Opowieść o odległej wspólnocie stała się bliska dzięki pytaniom, które sama wówczas nosiła.

Relacje mnichów z muzułmańskimi sąsiadami rodziły się w codzienności: przy pracy, udzielaniu pomocy i zwykłym byciu obok siebie. Brat Luc otaczał ludzi opieką medyczną bez względu na ich wyznanie czy pozycję społeczną. Przeor Christian de Chergé widział w osobistym spotkaniu początek dialogu. Budowanie więzi nie wymagało zacierania odrębnych przekonań religijnych. Pozwalało raczej poznać człowieka, którego wiara i doświadczenie pozostawały inne od własnych.

Wobec narastającej przemocy mnisi wielokrotnie rozważali wyjazd z Algierii, a jednak postanowili pozostać. Irmina mówiła również o duchowym testamencie Christiana de Chergé i przebaczeniu skierowanym do możliwego zabójcy. Przypomniała słowa, którymi muzułmańscy sąsiedzi wspominali braci: „Oni nas kochali”. Zakończyła osobistym pragnieniem, by zostać zapamiętaną jako ktoś, kto umiał kochać. W ten sposób historia mnichów wróciła do pytania o to, co zostawiamy w życiu innych.